Search This Blog

Showing posts with label mizoram. Show all posts
Showing posts with label mizoram. Show all posts

26 June, 2012

Drugs & Sex: Mizote HIV+ min vei tîrtu

posted at misual.com on May 12th, 2012 9:45 am by Nundika Hnamte

MSACS official website-in a record dân chuan October 1990 aṭanga March 2012 thleng khan Mizoram-ah blood test nei mi 1,88,186 (Nuai khat sing riat sang riat za sawm riat leh paruk) an awm a, chûng zîngah chuan HIV+ mi 6,829 (Sang ruk za riat sawmhnih leh pakua) an awm.[1] Hei hi mi 100 blood test a mi 3 zel HIV+ vei ang an ni. Hetih lâi hian AIDS vanga thi mi 295 chiah an la awm thung.[2] HIV+ nei mi 6534 (6829-295=6534) khawlaiah an la lêng tihna erawh a ni lovang! Mi sang eng emaw zat chu chhan (cause) dang vangin an liam tawh ang tih hriat a ṭha. Chutih rualin vei reng, blood test neih lêm loh vanga record loh erawh mi eng emaw zat an awm ang tih chu a rin hriat theih awm e.

MSACS hian HIV+ inkaichhawn a nih dân (Mode of Transmission) hi record bawkin ‘sex’ hman aṭanga vei (sexual contact) mi 4,461; drugs-a inchiu vanga vei (Injecting Drug Users/IDU’s) mi 1,918; nausen vei (perinatal) mi 255 leh chhan dang (others not specified) vanga vei mi 195 an awm tawh a ni.[3]

HIV+ zîngah 65% hi ‘sex’ hman aṭanga vei an ni a, Mizote’n sex hman kan fimkhur a ngai hle tih a lang thei. Tin, 28% chu drugs-a inchiu vâng a ni thung. Hei hi MLTP nghawng chhuah a nihna lâi a awm. Mizoram Liquor Total Prohibition (MLTP) Act, 1995 kan neih hma, 1988 daih tawh khan zu zawrh phalna ‘license’ kha ‘expire’-in ‘renew’ a ni tawh lo hrim hrim.[4] Kha mi hnu aṭang khân Mizoramah drugs a hluar ṭanin, zu zawrh lâia drugs vanga thi kum tin mi 1-5 lek lek an awm lâiin MLTP Act kan neih hnuah chuan mi 70 chuang drugs vângin kan thi kumtin a ni deuh mai (1995-ah mi 55, 2000-ah mi 131, 2005-ah 42).[5] MLTP hi a hrisel lo anih dawn hi! Amaherawhchu, 2004 aṭang hian ‘Ruihhlo Do’ kumpuan (2004-08) vang nge ni drugs vanga thihna (drugs-related death) a tla hniam rawih rawih. ‘Drug abuse’ a hniam taa MLTP chu a him ta tihna em ni? Ni kher love! MSACS record-ah tho, March 2012-a blood test nei zîngah chuan sex vângin mi 29 leh drugs-a inchiu vangin mi 21 HIV+ thar an la awm cheu! Sex mai ni lovin drugs pawh kan panna lâi tak a la ni fo mai.[6]

A solution: “Prevention is better than cure.” ‘Sex’ hmang lo tûra inzirtîrnate hi chu nu leh pate’n an fate chungah emaw kohhranin a member-te chungah emaw a sawi tûr a ni a, mimal zalên leh zalên inti chu thu kan inpein kan inkhuahkhirh ngawt thei lova, a sawt dawn hek lo! Chuvangin, a hmasa berah chuan insûm thei lo chuan ‘safe sex’ hman kan zir a ngai a; kawppui thlan fimkhur a ṭul bawk tih hi kan hriat a ngai (prevention). A dawtah chuan ‘drug abuse’ hi tih tlêm a ngai a, inchiu chi ngat phei chu a ngai leh zual. ‘Salvation/Revivial camping’ te hi ṭha viau mahse khuareiah chuan awmzia a nei lêm lo a tih theih ang (long-term-ah a effective tawk lo). Mizorama ‘drug abuse’ ti hluartu, kan MLTP Act hi hlip ta ila, ṭhalaite’n zu ruih tûr mumal deuh tak kan nei ang a, ‘drug abuse’ hi a ziana lâi chin a awm thei awm e, khuareiah. Chutiang a nih chuan inchiu vânga HIV+ pawh a tlêm phah ang.


[1] Mizoram State AIDS Control Society, National AIDS Control Programme Mizoram Status Since October 1990 to March 2012; available from http://mizoramsacs.nic.in/newsite/hiv_status/latest_status.html
[2] Ibid.
[3] Ibid.
[4] Lalfakzuala, Rev. Human Rights vs Ruihhlo. Mizoram: Lengchhawn Press, 2006, 29-31
[5] Excise Anti-narcotic Squad. Drugs-related Deaths (Year-wise) W.E.F. 1984. Aizawl: Mizoram Excise & Narcotics Department, 2010.
[6] Mizoram State AIDS Control Society, Op.Cit.

18 December, 2011

Mizoram: MLTP Act leh Rape Crime

Mizoram hian zu khapna dân, Mizoram Liquor Total Prohibition Act (1995) kan neih avang hian kan khawtlâng hi a himin a nuam a ni tia sawi a awm fo ṭhin. Hei hi zu khapna dân kan neih chhunzawm zêlna tûra sawrkar, kohhran, pawl leh mimal thlenga kan ṭanfung pawimawh tak pakhat pawh niin a lang. Kum 2009 pawh khan kan Excise & Narcotics Dept. commissioner chuan MLTP Act kenkawh nâna YMA hmalâkna avangin kan khawtlang chu eng hunah pawh hmeichhia leh naupangte tân a him thu a lo tlangaupui tawh hial a. Tin, 2009 vêk khan kan Synod hotu pakhat chuan MLTP Act hi 100% in hlawhtling lo mahse he dân kan neih hnua kan khawtlâng nawm sawt zia a lo sawi bawk

Mipuite himna leh muanna hi state mawhphurhna lian ber pakhat a ni a, Hobbes, Locke leh Rousseau-te ‘Social Contract’ theory pawha ‘state’ awmna chhan ber pawh a ni nghe nghe a ni. Khawtlâng himna leh muanna kawnga tûnlai Mizoram kan panna lâi ber nia lang chu ‘rape’ (pawngsual) crime hi a ni. Tute nge ‘victim’ chu kan hre tlâng e! Tûn kum, 2012, kum chanve êm pawh a la vei hma hauh pawhin he dân bawhchhiatna thuthang hi kan hre nasa tawh hle a ni. Entîrnân: New Year khan Zuangtuia TB vei patlingin naupang kum 5 mi a pawngsual; February khan police-in rualbanlo nula Lungleiah; March-ah naupang kum 8 mi N. Vanlaiphaiah leh a dang tam tak a awm tawhin a awm mêk a ni. Heng entîrna aṭang ringawt pawh hian rape crime hi kan hmeichhia leh naupangte khawtlanga an him lohna entîrtu leh an him leh him lohna tehfung pawimawh ber pakhat a ni a tih theih a ni.

Mizoram rape crime rate hi National Crime Records Bureau (NCRB) annual publication, Crime in India aṭangin a hriat theih a ni. NCRB official-te chuan ‘crime rate’ hi ‘the number of incidents per lakh population’ angin an chhût a; state tinte ‘rank of criminality’ pawh a rate sân dan indawtin an chhinchhiah ṭhin. NCRB chhinchhiahnaa Mizoram, rape crime bîka kan dinhmun, kan thlir dawn a ni.

Kum 2010 khan Mizoram hian rape crime rate 9.1 kan nei a (case 92 register niin), India state 28 leh UT 7 te zîngah sâng berin criminality rank-ah 1-na kan ni. 2009-a 8.3 rate aṭangin kan criminality chu 0.8 in a tam belh. Min hnaihtu state-te chu kan ṭhenawm, Tripura 6.6, Assam 5.6 and Meghalaya 5.7 te an ni. Zu heh ram kan tih ṭhin, Kerala (1.8), Punjab (2.0) te chu pawngsual lamah hian an khawtlâng a him fe zawk tih a hmuh theih. Tin, ‘Ram thim, Kristiante tihduhdahna ram’ kan tih, Orissa-ah pawh pawngsual rate hi 2.5 chauh a ni. Zu khapna dân nei ve tho, Gujarat leh Nagaland te erawh kum 2010 khan rape crime rate 0.07 chauh an nei thung a ni. Tin, MLTP kan neih hma 1990-1994 quinquennial (kum 5) average chu 6.14 niin MLTP hnuaiah hian rape rate hi a tlâkhniam loh mai bâkah pun lam a pan zawk a ni. 

NCRB records aṭang chuan MLTP Act hnuaiah hian rape crime hi state dangte aiin a tam zawk tih a hmuh theih a, zu khapna dân hi pawngsual hluar chhan erawh a ni kher lovang (Nagaland leh Gujarat example). Amaherawhchu, pawngsual hluar êm êmna ram hi khawtlâng nuam leh muanawm chu a ni thei lovang. Kan opening paragraph-a MLTP fakna statements-te nen chuan kan records hmuh chu a inang lo hle bawk a ni. Chuvangin, kan rama pawngsual a hluar zia aṭang hian kan khawtlâng hi hmeichhiate leh naupangte tân a him lo tih hi kohhran te, sawrkar te, NGO te, chhungkua leh mimal thlengin kan pawm tlân a, MLTP-te ang ‘solution’ tling lo lutuka inṭawng thlamuana innghat mai mai tawh lova, a ‘solution’ tak tak tûr beng sika kan ngaihtuah tlân a hun tawh tak zet zet a ni.

References:
1 National Crime Records Bureau, "Crime in India" (New Delhi: Ministry of Home Affairs)
2 Adam Halliday, “Gujarat, Mizoram: United in prohibition, but different in implementation,” The Indian Express (Jul 20, 2009); available from www.indianexpress.com/news/gujarat-mizoram-united-in-prohibition-but/491430/
3 “Mizoram Church no to liquor ban Act amendment,” WebIndia123 (Jun 6, 2009); available from http://news.webindia123.com/news/articles/India/20090606/1269373.html
4. Picture available from: http://thekgexpress.files.wordpress.com/2011/08/banned-alcohol.jpg